Κείμενα

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

// Author: Alexandros Androulakis // 0 Comments

Όταν μου ζητήθηκε να σκεφτώ ένα θέμα για τη δικαιοσύνη , αλλά που να την παριστάνει με ανδρική μορφή, αιφνιδιάστηκα . Ήταν και μια πρόκληση. Να ξεφύγουμε από τη συνηθισμένη γυναικεία απεικόνιση. Σχεδόν αμέσως μου ήρθαν στο μυαλό και οι διάφορες παραστάσεις που απεικονίζουν τη δικαιοσύνη σα να παίζει τυφλόμυγα.

Να αλλάξουμε κι αυτό , σκέφτηκα. Για να αποδοθεί όμως όπως πρέπει, η δικαιοσύνη χρειάζεται  να βλέπει καλά, για να κρίνει σωστά. Είχα αρχίσει να ενθουσιάζομαι και ονειρευόμουν επικές απεικονίσεις. Λέω «ονειρευόμουν» γιατί τίποτα δεν ήταν ακόμα ξεκάθαρο στο μυαλό μου. Όταν καθόμουν μ’ ένα χαρτί κι ένα μολύβι, δεν μπορούσα να σχεδιάσω τίποτα το συγκεκριμένο.  «Άστο, λέω, θα έρθει η ώρα του»

Έφτιαχνα άλλα έργα, κι αυτό στριφογύριζε – διακριτικά – στο βάθος του μυαλού μου. Θα περίμενε κανείς να επηρεαστώ από την  κακή εικόνα που έχουμε – ως μέσος όρος – για την δικαιοσύνη. Να σκεφτώ αδικίες που γίνονται, συμφέροντα που παίζονται, παραδικαστικά κυκλώματα και άλλα τέτοια. Όλως περιέργως , εξαρχής, δεν σκέφτηκα τίποτα από όλ’ αυτά, αλλά φαντάστηκα τη «δικαιοσύνη» να αποδίδεται δίκαια!!! Κι όχι μόνο στις μέρες μας .

Σκεφτόμουν όλους αυτούς τους χαρακτήρες του Τσιφόρου: μικροαπατεονίσκοι,  ψιλολωποδύτες, ταλαίπωροι , εξαπατημένοι, αλλά …δράστες. Δίκαια βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα

Η δικαιοσύνη έχει αποδοθεί, αλλά η κατάσταση – όσο κι αν θέλει ο Τσιφόρος να μας την παρουσιάσει από την αστεία της πλευρά – είναι ένα δράμα.

Σκεφτόμουν και τον  δήμιο  που με το τσεκούρι παίρνει το κεφάλι κάποιου που έχει βιάσει και σκοτώσει ανήλικα παιδάκια !

Σκεφτόμουν και τον  κατά συρροή δολοφόνο που καταδικάστηκε ισόβια  κι από τη μια να κλαιν οι μανάδες  και οι πατεράδες των σκοτωμένων και από την άλλη, βουβοί,  η μάνα κι ο πατέρας του φονιά!

Η δικαιοσύνη  έχει αποδοθεί, αλλά η κατάσταση, έτσι κι αλλιώς είναι ένα δράμα.

Αν προσωποποιούσαμε τη δικαιοσύνη μετά από μια τέτοια απονομή, πως θα ήταν;

Κι έτσι, μετά από αρκετές  εβδομάδες, «οδηγήθηκα» στο παρακάτω σχέδιο.

clip_image002

Όπως όλα τα θέματα έχουν πολλές πλευρές , έτσι και οι παραπάνω σκέψεις και το σχέδιο, αποτελούν μία από τις πλευρές τις δικαιοσύνης. Καλό και ενδιαφέρον, από πολλές απόψεις αλλά…

Θα μπορούσαμε να έχουμε κάτι πιο καθολικό;

Ίσως. Αλλά ποιός  είμ’  εγώ να συλλάβω τη δικαιοσύνη καθολικά;

Περνούσε ο καιρός κι άφηνα τις  σκέψεις μου να κάνουν υπόγεια δουλειά ενώ εγώ , στην επιφάνεια, ζωγράφιζα άλλα πράγματα.

Και σιγά , σιγά ξαναγύριζα στις αρχικές μου σκέψεις.

Η δικαιοσύνη άντρας. Σωστό.

Σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία τι υποκρισία είναι αυτή να εξακολουθούμε να την παριστάνουμε ως γυναίκα; Μήπως – ακριβώς επειδή είμαστε ανδροκρατούμενη κοινωνία – για να δείξουμε τις ατέλειές της;

Η δικαιοσύνη με μάτια ορθάνοιχτα. Βλέπω καλά , άρα κρίνω σωστά.

Πάμε για το δέον.

Δεν θέλω να περιγράψω, αλλά να δείξω

Τι να δείξω;

Το δέον.

Αν  συνέβαινε θα ήταν πολύ όμορφο, σχεδόν αγγελικό!

Άγγελος λοιπόν, όχι κατ’ ανάγκην τιμωρός των αδίκων, αλλά ευεργέτης των αδικημένων!!!

Πολύ ωραίο.

Ναι αλλά οι νόμοι είναι των ανθρώπων. Ακόμα κι ο Μωυσής που τους πήρε – λένε – από το Θεό τους έγραψε σε πέτρινες πλάκες για να είναι στέρεοι.   Ακόμα και το τραγούδι λέει  «Χαμήλωσε, από ψηλά δεν ζωγραφίζονται τα όνειρα»,  τα όνειρα που φτιάχνουν καλύτερες ανθρώπινες κοινωνίες.

Ο άγγελός μας έπρεπε να πατά σε στέρεο έδαφος. Όταν ζυγιάζει τα ανθρώπινα πρέπει να αφήσει για λίγο τα φτερά του.

Το δέον:

η Δικαιοσύνη ευεργέτης των αδικημένων  τα υπόλοιπα είναι εικαστικά τερτίπια.

clip_image004

AΠΟ ΤΟΝ ΕΝΘΡΟΝΟ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΕΝΘΡΟΝΟ ΧΡΙΣΤΟ…ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙΝΑ

// Author: Alexandros Androulakis // 0 Comments

 

clip_image002_000Με μια πρώτη ματιά ο πίνακας μοιάζει να εικονίζει τον Χριστό. Με μια δεύτερη και τρίτη όμως, παρατηρείς τις τρεις Χάριτες με τα γυμνά τους κωλαράκια και τη γυμνή φτερωτή νίκη. Ο ένθερμος χριστιανός κοκκινίζει, νοιώθει τεράστια προσβολή και ο  πίνακας χαρακτηρίζεται αμέσως βλάσφημος.  Όταν του πεις πως δεν είναι ο Χριστός αλλά ο Δίας, σε κοιτάζει σα να μην άκουσε.

Εδώ, λοιπόν, θέλω να μιλήσω για κάποια από τα στοιχεία της αρχαίας ζωγραφικής που πέρασαν και στην χριστιανική τέχνη. Το θέμα έχει πολλές προεκτάσεις αλλά θα σταθώ κυρίως στην εικαστική του πλευρά.

Ως γνωστόν στις τέχνες δεν συμβαίνουν παρθενογενέσεις.  Τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες δεν υπήρχε ένα αυστηρά διατυπωμένο δόγμα. Υπήρχε όμως ένα διαμορφωμένο καλλιτεχνικό πλαίσιο με την δική του εικαστική γλώσσα. Ήταν απόλυτα λογικό  και αναμενόμενο, οι πρώτοι χριστιανοί ζωγράφοι να χρησιμοποιήσουν την ίδια γλώσσα και για τα λατρευτικά τους θέματα. Εξάλλου, μέχρι τον 9ο – 10ο αιώνα δεν υπήρχε κοινός κώδικας μεταξύ των αγιογράφων, ούτε και η στάση της εκκλησίας ήταν καθορισμένη σχετικά με την εικονουργία. Τα ζητήματα αυτά τέθηκαν κατά την εικονομαχία και λύθηκαν μέσα από φιλοσοφικές – θεολογικές αντιπαραθέσεις που κράτησαν σχεδόν διακόσια χρόνια.

Ένα ζήτημα, για παράδειγμα, που δεν είχε λυθεί μέχρι τότε ήταν οι μορφές των αγίων, τους οποίους ο κάθε αγιογράφος ζωγράφιζε όπως τους φανταζόταν. Το Χριστό όμως τον έφτιαχναν πάντα με μακριά μαλλιά και γένια , όχι γιατί τον είχε δει κάποιος από τους πρώτους

χριστιανούς ζωγράφους αλλά γιατί πολύ απλά αντέγραφαν τον Δία.

clip_image004_000

Εδώ βλέπουμε μια αναπαράσταση του χρυσελεφάντινου αγάλματος του Δία στην Ολυμπία (Φειδίας 5ος αι. π.Χ.) . Από αυτή την αναπαράσταση εμπνεύστηκα το Δία που ζωγράφισα. (η αναπαράσταση βρίσκεται στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα)

Πολλά στοιχεία της αρχαίας λατρείας και τέχνης πέρασαν στον χριστιανισμό και με τους αιώνες άλλα αποβλήθηκαν κι άλλα καταστάλαξαν σ’ αυτό που γνωρίζουμε τα τελευταία χίλια χρόνια περίπου. Προσέξτε στην παρακάτω φωτογραφία το φωτοστέφανο γύρω από το κεφάλι του… Ποσειδώνα . (Μουσείο Bardo Τυνησία , επιδαπέδιο ψηφιδωτό 2ος αι. μ.Χ.)

clip_image006

Στο άρθρο «Ο φωτοστέφανος των αγίων φως και ζωή» του Ιεροδιάκονου Σιλουανού Πεπονάκη διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«Ο φωτοστέφανος, έχει καταγωγή ειδωλολατρική, και κληροδοτήθηκε αργότερα στην χριστιανική τέχνη. Τον συναντάμε στην Αίγυπτο, ως σύμβολο του ηλίου, κατόπιν και στον Βουδισμό, και από εκεί στην Ρώμη. Για παράδειγμα, φωτοστέφανος περιβάλλει την κεφαλή του αυτοκράτορος Τραϊανού στην αψίδα του Μ. Κωνσταντίνου. Αλλά και αργότερα, κυρίως από τον ιβ′ αιώνα σε πολλά αραβικά χειρόγραφα. Ενώ σε πολλές εικόνες της δύσης ο φωτοστέφανος είναι απαραίτητος να δηλώση την αγιότητα του εικονιζομένου προσώπου λόγω της κοσμικότητας που τα διακρίνει, στην ορθόδοξη  ζωγραφική των εικόνων μπορούμε και από την όλη στάση του εικονιζόμενου να καταλάβουμε την ιερότητά τους. Παρατηρούμε μάλιστα ότι σε πολλές εικόνες των παλαιοτέρων χριστιανικών παραστάσεων, όπως π.χ. στις τοιχογραφίες των κατακομβών, σε εικόνες του Χριστού και της Παναγίας ο φωτοστέφανος απουσιάζει εντελώς, καθώς επίσης και σε σαρκοφάγους του ιδ’ αιώνος και σε ορισμένα ψηφιδωτά, όπως π.χ. στα ψηφιδωτά του τρούλου του αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης.

Όταν οι χριστιανοί άρχισαν να χρησιμοποιούν τον φωτοστέφανο τον έβαζαν, όπως φαίνεται, όχι μόνο ως διακριτικό των ιερών μορφών, αλλά και των σημαινόντων προσώπων, όπως π.χ. στην Santa Maria Maggiore, φωτοστέφανο έχει και ο Ηρώδης, και όπως στον άγιο Βιτάλιο, οι Ιουστινιανός και Θεοδώρα. Γενικότερα στο Βυζάντιο, φωτοστέφανο έχουν τα μέλη της βασιλικής αυλής».  (Εκκλησιαστική Παρέμβαση, Νοέμβριος 2000) .

Παρακάτω είναι δυο φωτογραφίες από Μακεδονικούς Τάφους.  Η δεύτερη είναι από τον «τάφο των Λευκαδίων» στη Νάουσα(4ος αι. π.Χ.). Και οι δύο παριστάνουν στρατιωτικούς.

clip_image008clip_image008

Συγκρίνετε με δύο γνωστούς στρατιωτικούς αγίους, τον άγιο Δημήτριο και τον άγιο Γεώργιο.

clip_image014clip_image012

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Μιας και λέμε για αη Γιώργη και μακεδόνες να κι άλλες δύο εικόνες.
Στην πρώτη είναι ο Μέγας Αλέξανδρος από τη «Σαρκοφάγο του Αλεξάνδρου από τη Σιδώνα» (4ος   αι. π.Χ. Μουσείο Κωνσταντινούπολης). Στην δεύτερη είναι ο Αη Γιώργης έφιππος .
clip_image016 clip_image018

 

 

 

 

 

 

Θα κλείσω αυτή την αντιπαράθεση εικόνων με δυο πορτραίτα από το Φαγιούμ

clip_image020 clip_image022

Στο βιβλίο της Ευφροσύνης Δοξιάδη «Τα πορτραίτα του Φαγιούμ» (εκδ. Αδάμ) διαβάζουμε:

«Τα σάβανα της Αντινοόπολης ζωγραφισμένα με τέμπερα σε λινό, προέρχονται από την περίοδο των Σεβήρων (περ. 193-235 μ. Χ.) και περιλαμβάνουν ορισμένα αινιγματικά στοιχεία , όπως τον δακτυλιοειδή σταυρό (ανκχ), ή το χέρι που ανυψώνεται σε χειρονομία ευλογίας , προσευχής ή αποτροπής του κακού. Το ανκχ συμβόλιζε στην αρχαία Αίγυπτο τη δύναμη που είχαν οι θεοί να εμφυσούν τη ζωή , με τον καιρό η σταγόνα ή θηλιά του ανκχ μετατράπηκε σε κύκλο, έτσι που το σύμβολο να συμπίπτει με το ελληνικό ΧΡ (από τα αρχικά του ονόματος του Χριστού). ….Είναι γνωστό πως η Αντινοόπολη υπήρξε ένα από τα πρώτα κέντρα χριστιανικής λατρείας. Βρισκόμαστε άραγε εδώ μπροστά σ’ ένα φαινόμενο σύμμιξης

διαφορετικών θρησκειών; Μήπως η εικονογραφία αυτή σχετίζεται με τη λατρεία  του Αντίνοου; Τη μετωπική στάση με το ένα χέρι σηκωμένο και το άλλο να κρατάει σταυρό τη συναντάμε αργότερα και στη βυζαντινή ζωγραφική , αλλά με το αριστερό χέρι σηκωμένο και το σταυρό στο δεξί.»

Να προσθέσω εγώ πως σ’ αυτή τη στάση ζωγραφίζονται οι μάρτυρες.

clip_image024

clip_image026
Φυσικά μπορεί κανείς να πει πολλά περισσότερα για το ζήτημα. Εγώ απλώς ανέφερα κάποια στοιχεία  ως επεξηγηματικά , κατά κάποιο τρόπο για έναν πίνακα που προφανώς ξενίζει να πεις πως παριστάνει τον Δία.

ΠΑΡΑΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ

// Author: Alexandros Androulakis // 0 Comments

Εν αρχή ην… ένα σύμπαν σε αναταραχή, με βομβαρδισμένους πλανήτες  κι αστράκια προσφυγόπουλα. Νύχτα και χάος. Μετά έγινε ο Ήλιος, ο Ουρανός, η Γη , το Φως και το Σκοτάδι. Πολύ αργότερα, πάνω που είχε αρχίσει να μπαίνει μια τάξη, ήρθε ο άνθρωπος. Σε τίποτα δε διέφερε από τ’ άλλα ζώα, μόνο που μια ακατανόητη κοσμική συγκυρία τον έκανε να θυμάται τα όνειρά του. Έτσι ξεκίνησαν όλα: ο άνθρωπος άρχισε να γεννά θεούς και οι θεοί να κυβερνούν τους ανθρώπους. Η εκπληκτική μηχανή της θρησκείας είχε μπει σε λειτουργία.

paramythologika   Σε τούτο δω το κομμάτι του πλανήτη, που το’ πανε  ελληνικό, γεννήθηκε ο Δίας, τ’ αδέρφια του, τα παιδιά του, τ’ ανίψια του, τα εγγόνια του. Ένα σόι αλλόκοτο, μια γενιά ελληνική, πλασμένη κυρίως από φως, μα και με ισχυρές δόσεις σκοταδιού. Από το ίδιο υλικό, δηλαδή, που είναι πλασμένος κι ο άνθρωπος: φως και σκοτάδι σε ακανόνιστες αναλογίες.
Τέτοια σόγια, θεϊκά , γεννήθηκαν σε όλους τους τόπους. Και να οι θρησκείες των λαών.
Οι λαοί, βέβαια, για λόγους άσχετους με τις θρησκείες, έστελναν στα βαθιά σκοτάδια των χθόνιων θεών τους άλλους λαούς. Γι’ αυτό κι έχουμε αναπτύξει τόσο ισχυρούς δεσμούς με τη γη, γιατί στις φλέβες της δεν κυλάει λάβα, κυλάει αίμα ανθρώπινο. Και οι μάχες δεν έλειψαν ποτέ έως σήμερα. Φυσικά, όλοι είχαν πάντα κάποιο θεό με το μέρος τους. Πολλές φορές μάλιστα τον είχαν τόσο πολύ με το μέρος τους που στο τέλος πίστεψαν πως τις μάχες τις έδιναν οι θεοί και όχι οι άνθρωποι.
Κάπως έτσι και με τα πολλά, έπεσε και το κάστρο του Ολύμπου. Η Πυθία έδωσε τον τελευταίο της χρησμό και τον Δία με όλο του το σόι τους πήρε ο  οξαποδός.
Η καινούρια θρησκεία ονόμασε την παλιά  μύθο. Ο μύθος αυτός όμως είχε ωραίες ιστορίες που άρεσαν στους ανθρώπους, ακόμα κι όταν αυτοί άλλαξαν θρησκεία. Έτσι, συνέχισαν να τις λένε σαν παραμύθια. Κι επειδή όλοι οι άνθρωποι σ’ όλους τους τόπους, τρελαίνονται για τέτοιες ιστορίες, η κάθε θρησκεία αντιμετωπίζει όλες  τις άλλες σαν παραμύθι.
Στις μέρες μας, σε πολλά κομμάτια του πλανήτη, όπως και σε τούτο  δω, που ακόμα το λεν ελληνικό, οι άνθρωποι έχουν αρχίσει να ξεχνούν να ονειρεύονται. Όμως αυτές οι παλιές ιστοριούλες εξακολουθούν να τους μαγεύουν. Ίσως επειδή τους θυμίζουν πως κάποτε μπορούσαν να θυμούνται τα όνειρά τους. Γι’ αυτό και τους βλέπεις στους δρόμους, στις πλατείες, στα καφενεία και στα μπαρ, μέσα στο λεωφορείο ή μπροστά από μία τηλεοπτική κάμερα, να κοιτούν το ρολόι τους, να πιάνουν τον άλλο από τον ώμο και να του λεν:
<< Ρε συ, άκου να σου πω κάτι. Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ο Δίας…>>

Για τον πίνακα «Ιππολύτη»

// Author: Alexandros Androulakis // 0 Comments

Πάμε παρακάτου.
Ο Ευρυσθέας τόβαλε βαθιά  μεσ’ την καρδιά του να μην τον αφήσει τον Ηρακλή να πάρει ανάσα.
– Κύριε, του διεμήνυσε, πάντα με τρίτο πρόσωπο, θα πάτε να μου φέρετε τη ζώνη της Ιππολύτης.
– Άμα της βγάλω τη ζώνη θα της πέσει το βρακί.
– Να την φέρετε.
Η Ιππολύτη, που τη λέγανε και Μελανίππη, ήτανε μια βασίλισσα των Αμαζόνων, εκεί στην Μικρά Ασία στον Πόντο. Κι επειδή οι Αμαζόνες ήτανε λαός πολεμιστών γυναικών, ο Άρης της είχε χαρίσει μια ζώνη μέγκλα. Τόμαθε η κόρη του Ευρυσθέα και ήθελε καλά και ντε τη ζώνη.
…………………………………………………………………………………
ippolitiΉτανε όμορφες, γενναίες και νεαρές όλες. Φοράγανε λέει, στολές Ασιάτου πολεμιστή και σκούφο Φρυγικό. Στο τόξο δεν τους έβγαινε σκοπευτής κανένας. Και πολεμάγανε και πάνω στ’ άλογα.
Ο Ηρακλής πήρε πάλι καμπόσους φίλους του.
– Παιδιά, θα περάσουμε ζάχαρη.
– Αμαζόνες;
– Μάλιστα.
– Και;…
– Και.
Φύγανε, το λοιπόν, κι’ ήτανε μαζί κάτι γνωστά παλληκαράκια , ο Θησέας, ο Πηλέας, ο Τελαμώνας, κι άλλοι, ως θα έλεγε κοσμική κίνηση, γραμμένη από Λελέν με παπιγιόν. Έφτασε η παρέα στην Πάρο, αλλά εκεί έγινε ένας καυγάς και φάγανε δυο συντρόφους του Ηρακλή. Ο Ηρακλής εθίγη.
– Βάλτε τους χέρι.
Βάζουνε χέρι, σκοτώνουνε καμιά εκατοστή Παριανούς και πάνε πιο κει………..
……………………………………………………………………………………….
Η Ιππολύτη που είχε ακούσει ότι έρχονται κάτι παλληκάρια ντερβίσικα, σου λέει «μην τα κακοκαρδίσουμε τα παιδιά, βαρβατόπαιδα είναι, καλά θα περάσουμε». Κατεβαίνουνε, λοιπόν, στο λιμάνι όλες οι όμορφες «καλώς τους», «περάστε από το σπίτι», και φαΐ και μπάνια και…απ’ όλα.
Πολύ της άρεσε ο Ηρακλής της Ιππολύτης, του λέει «μετά την χρήσιν»:
– Πως από δω;
– Θέλω τη ζώνη σου.
– Τη δικιά μου;
– Έτσι κι έτσι…
Στέναξε η Ιππολύτη, αλλά σου λέει «χαλάλι του, να την πάρει τη ζώνη, τι; Ζώνες θα κοιτάμε τώρα;».
Στο μεταξύ η Ήρα πάνω από τον Όλυμπο, τάβλεπε κι όπως δεν τον  χώνευε τον Ηρακλή, άφρισε.
– Να καλοπεράση και να φάει και τη ζώνη, ο άτιμος!
Ντύνεται, λοιπόν Αμαζόνα και κατεβαίνει στη Θεμισκύρα.
– Μωρέ σκύλες, φώναξε στις Αμαζόνες, τι τους καλοπιάνετε αυτουνούς; Αυτοί ήρθανε να μας απαγάγουνε τη βασίλισσα.
Πες – πες  ξεσηκώνονται οι Αμαζόνες.
– Απάνω τους.
Καβαλάνε και πάνε για σαματά.  Οι δικοί μας στο μεταξύ, ξεκουραζόντουσαν και βλέπουνε το κακό και κάνουνε ντου. Κι’ έτρεχε η Ιππολύτη να συμμαζέψει το στρατό της και νόμιζε ο Ηρακλής πως του την έφερε και τη σκότωσε.
.
.
Νίκος Τσιφόρος «Ελληνική Μυθολογία», εκδ. ΕΡΜΗΣ
πρώτη δημοσίευση των κειμένων αυτών έγινε στο περιοδικό «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» το 1964.